|
Hayvanların kendi doğasından oldukça farklı şeklide ve insanın
arzu ettiği boyutlarda, yeni bir davranış yapısı kazanması olarak
tarif edebileceğimiz evcilleşmede binlerce yıl süren bir seleksiyon
söz konusu olmuştur.
Son araştırmalara göre köpek, insanın en eski ev hayvanıdır. Köpekler,
ilk olarak, Avrupa ve Yakın Doğu’da, daha sonra Amerika’da
evcilleştirilmiştir. Bonn yakınlarındaki Oberkassel kasabasında
bulunan bir köpeğin çene kemiği üzerinde yapılan incelemelerle,
ilk evcil köpeğin ortalama 14.000 sene evvel yaşadığı anlaşılmıştır.
Böylece insanın en eski ev hayvanının köpek olduğu ortaya konmuştur.
Bazı kaynaklara göre kurtların evcilleşmeye başlaması İsrail’de
M.Ö. 12.000 - 10.000, Anadolu’da ise 7000 yılarına uzanmaktadır.
Evcilleştirme büyük ihtimalle farklı zaman ve mekanlarda gerçekleşmiştir.
Böylece farklı köpek ırkları oluşmuş ve bunlar arasında, insanın
işine en çok yarayan köpekler tutulup, diğerleri üretim dışı bırakılmıştır.
Kurttan köpeğe geçiş, yine evcilleşmenin ve insanlarla birlikte
yaşamanın sonucu olarak ortaya çıkan ve binlerce yıldır süregelen
bir olaydır. Bu zaman içinde hayvanlar psikogenetik ve hatta anatomik
olarak da değişikliklere uğramışlardır. Kurda ait davranışların,
köpekte % 50 oranında değiştiği iddia edilmektedir.
Geriye kalan % 50 oranındaki ortak davranış biçimleri, çok uzun
zamandan beri kurtlardan çok uzak yaşamasına rağmen mevcuttur. Yani
köpek, halen kurtlara ait içgüdüler taşımaktadır. Bu içgüdüler,
köpeğin avlanması, kilometrelerce gezmesi, alan koruması, gıdasını
seçmesi ve çiftleşmesi için programlanmıştır. Bu içgüdüleri tatmin
etme imkanı bulamayan köpeğin, bize belli etmese de stres içinde
olması kaçınılmazdır.
Evcilleşmenin temelinde, içgüdüleri kontrol edebilme yeteneği vardır.
Bir canlı (insan dahil) içgüdülerini ne denli kontrol edebiliyorsa,
o kadar evcildir. Beynin prefrontal (ön alın) bölgesi bu yetenekten
sorumludur ve bu bölge bakımından en gelişmiş canlı, insandır. Köpekte
de insan kadar olmasa da, bu bölge oldukça gelişmiştir. Kediyle
kıyaslanacak olursa, bu gelişim, köpekte daha fazladır. Maymunda
ise, bu bölge köpeğinkinden daha büyüktür, ancak büyüklük tek başına
yetmemekte, bu alanın kullanılma oranı da önem taşımaktadır. Bu
alan kullanıldıkça sinir hücreleri arasında bağlantılar gelişmekte
ve kontrol yeteneği artmaktadır. Bu bakımdan köpeklerin, içgüdülerine
daha hakim hayvanlar olduğu söylenebilir. Zaten maymunun evcil olmadığın
herkes bilir. Kavram kargaşası olmasın diye açıklamakta yarar var;
maymun gibi, insanla anlaşan her hayvan evcil değildir, bunlar ehlileştirilmiş
olan, yabani hayvanlardır. Evcilleştirme ile ehlileştirme farklı
kavramlardır. Evcil bir hayvanın doğan yavruları da evcildir, oysa
ehli olan yabani bir hayvanın yavrusu da yabani doğar ve bizimle
anlaşabilmesi için ehlileştirilmesi gerekir.
|
